غار نمكدان (طولاني‌ترين غار نمكي جهان)

جزيره قشم

قشم نام جزیره‌ای است در خلیج فارس و در استان هرمزگان، با مساحت 1491 کیلومترمربع كه حدود 5/2 برابر دومین جزیره بزرگ خلیج فارس یعنى بحرین مي‌باشد. هم‌چنين جزیره قشم بزرگ‌ترین جزیره غیر مستقل دنیا و بزرگ‌تر از ۲۲ کشور جهان است. هم‌چنين جمعيت كل جزيره قشم معادل 98.829 نفر مي‌باشد.

طبق آخرین تقسیمات کشورى امروزه شهرستان قشم 64 شهر و روستا دارد. شهر قشم نيز در شرقى‌ترین نقطه جزیره واقع شده كه با وجود این كه شهر نسبت به کل جزیره مرکزیت هندسى ندارد، اما به علت موقعیت مهم استراتژیک آن (دید گسترده به جنوب، شمال و خاور، دید به تنگه هرمز، نزدیکى به بندرعباس و ...) از قدیم واجد اهمیت بوده و عمده‌ترین سکونت‌گاه جزیره محسوب مى‌شده است. انتخاب شهر قشم به عنوان پایگاه اصلى توسعه منطقه آزاد تجارى- صنعتى قشم نیز بر اهمیت این شهر افزوده است.

موقعیت جغرافیایى جزيره قشم

این جزیره از شمال به شهر بندرعباس، مرکز بخش خمیر و قسمتى از شهرستان بندر لنگه، از شمال‌خاوري به جزیره‌ى هرمز، از خاور به جزیره‌ى لارک، از جنوب به جزیره‌ى هنگام و از جنوب‌باختري به جزایر تنب بزرگ و کوچک و ابوموسى محدود مى‌گردد.

طول جزیره از بندر قشم، تا بندر "باسعیدو" در انتهاى جزیره را در منابع مختلف بین 100 تا 130 کیلومتر تخمین زده‌اند و بیش‌تر روى طول 115 و 120 کیلومتر تکیه شده است. عرض جزیره نيز در نقاط مختلف متفاوت بوده و به‌طور كلي به سه عرض: کم (بین طبل و سلخ)، زیاد (بین لافت کهنه و شیب دراز) و متوسط (در منطقه اسکان) تقسيم بندي مي‌شود. با این وجود، "عرض متوسط" جزیره قشم را 11 کیلومتر مى‌توان محاسبه كرد.

ديدني‌هاي جزيره قشم

جزيره قشم بیش‌ترین سواحل و کرانه‌ها را در بین جزایر خلیج فارس به خود اختصاص داده است. سواحل زیتون، سیمین، جزایر ناز، سوزا، مسن، شیب‌دراز، سلخ و دوستکو از دیدنى‌ترین سواحل جزیره قشم محسوب مى‌شوند.
از ویژگى‌هاى ساحل‌شناختى این جزیره، تنوع سواحل صخره‌اى، ماسه‌اى و گلى آن است که چنین خصوصیتى به‌طور یک‌جا در کم‌تر جزیره‌اى یافت مى‌شود. سواحل شنى و ماسه‌اى نقره‌فام و سیمین براق نیز از دیگر انواع سواحل در جزیره قشم محسوب مى‌گردند. ساحل صخره‌اى زیتون، ساحل شنى سیمین و سواحل گلى لافت و جنگل‌هاى حرا، تنوع سواحل قشم را نشان مى‌دهند. ساحل صخره‌اى ریگو معروف به "ساحل لاک‌پشت‌ها" نیز از دیگر سواحل زیباى جزیره قشم است که لاک‌پشت‌ها در آن‌جا براى نفس‌گیرى و تغذیه به روى آب مى‌آیند.

از ديگر جاذبه‌هاي طبيعي و كم‌نظير اين جزيره زيبا مي‌توان به غار نمكدان (طولانى‌ترين غار نمكى جهان) اشاره كرد:

کوه نمکى (کوه نمکدان)

در فاصله 90 کیلومتری شهر قشم و در بخش انتهایی جنوب‌باختري جزیره (تقریبا به موازات ساحل جنوبی) کوه گنبدی شکلي به نام نمکدان (با ارتفاع 237 متر از سطح دریا) قرار دارد كه از سه مسیر قابل دسترسي است:

از طریق بندر باسعیدو، دوستکو و کانی (28 کیلومتر )
از طریق بندر سلخ، گمیران، کارگه (26 کیلومتر)
از طریق گورمی، کانی (16 کیلومتر)

طبق تقسيم بندي Bosak et all 1998 كوه نمكدان جزو گروه گنبدهاي نمكي غيرفعال قرار مي‌گيرد كه بر روي سطح بالايي آن سنگ نمك كم‌تري وجود دارد كه با گذشت زمان نيز مقدار آن در اثر انحلال كم‌تر شده است، ولي سنگ گچ آن‌ زياد مي‌باشد.

ساختار نمکى این کوه كه از انباشته شدن صخره‌هاى آذرین با رسوبات تشکیل شده است با بقایاى معادن نمک باستانى و چشمه‌هاى آب شور، به خودى خود یک "اثر تاریخى طبیعى دیدنی" با امکانات آموزشى و تفریحى را به وجود آورده است.

گنبد‌هاي نمكي

غارهاي نمكي عموما در گنبدهاي نمكي به وجود مي‌آيند. اگر گنبدهاي نمكي در مناطق خشك و نيمه خشك از نظر اقليمي مانند جنوب ايران واقع گردند، به‌ علت بارش كم پديدار شدن آن‌ها در سطح زمين دوام بيش‌تري داشته و در آن‌ها احتمال به وجود آمدن غارهاي نمكي بيش‌تر مي‌باشد. در مناطق پرباران گنبدهاي نمكي به‌ علت انحلال زياد سنگ نمك از بين رفته و فرصت ايجاد غار در آن‌ها بسيار كم است و يا از وسعت و طول زيادي برخوردار نمي باشند.

گنبدهاي نمكي واقع در ناحيه جنوب‌خاوري رشته‌كوه زاگرس (زاگرس: داراي ريشه اوستایی و به نام كوه بزرك) از قرن 17 مورد علاقه كاوش‌گران و محققان علوم زمين بوده است، ولي پديده‌هاي كارستي آن به ندرت مورد توجه قرار گرفته است و فقط يادداشت‌هايي به صورت پراكنده طي 4 دهه اخير ارايه شده است. (واژه "كارست" در زمين شناسي به پديده انحلال سنگ و ايجاد حفرات در آن‌ها اطلاق مي شود.)

در سال‌هاي 1997، 1998و 1999 تعدادي از دانشجويان "دانشگاه چارلز" جمهوري چك بر اساس علاقه خود به جنوب ايران (جزاير قشم، هرمز و لارك) سفر نمودند تا از نزديك گنبدهاي نمكي اين جزاير را بررسي و اطلاعات اوليه را جمع‌آوري و پديده‌هاي كارستي را مورد مطالعه قرار دهند.

در مطالعات اوليه در مورد غارهاي نمكي در جنوب ايران در سال 1999در جزيره هرمز تعداد 20 پديده‌ي انحلالي سطحي و عمقي گزارش گرديده كه تنها 3 سيستم غار با طول بيش‌تر از 100متر گزارش شده است. در گنبد نمكي قشم پديده‌هاي انحلالي سطحي و عمقي بسياري وجود دارد كه طويل‌ترين غار اين مجموعه به نام (غار نمكدان 3) در قسمت جنوب‌خاوري اين
گنبد با درازای (6400 متر) به عنوان "طولاني‌ترين غار نمكي جهان" شناخته مي‌شود.

مشخصات غار نمكدان

درون غار به ویژه در اعماق آن، تاریک است و برای مشاهده استالاکیت‌های بلورین نمک نیاز به چراغ قوه پرنور است. سقف را قندیل‌های مرمرین و بلورین در اشکال مختلف پوشش داده‌اند كه منظره‌ای بدیع را به وجود آورده است‌.
جریان آب‌ نمک در کف غار نیز از منظره‌های دل‌پذیر غارهای نمکی جزیره قشم است.
رطوبت هوای جزیره و نفوذ آب در غار سبب فروچکیدن آب نمک اشباع شده بر بدنه قندیل‌ها می‌شود كه شکل آن را پیوسته تغییر داده یا قندیل‌های جدیدي می‌سازد.

غار نمكدان ۳ داراى يك درياچه نمك به عمق يك متر در فاصله ۱۶۰ مترى دهانه ورودى است. اين غار داراى چندين تالار بزرگ و كوچك است كه اولين تالار آن در فاصله ۶۷۰ مترى ورودى آن قرار دارد.

از دل کوه نمکدان یک جریان آب زیر زمینی دائمی می‌جوشد كه راه را به خارج می‌گشاید و پس از حل کردن نمک در مسیر حرکت خود به صورت چشمه نمک در دامنه کوه ظاهر می‌شود كه در گودال مقابل خود حوضچه‌ای طبیعی به رنگ سفید به وجود می‌آورد. منظره این حوضچه از دور همچون برف زمستانی دیدنی است. این چشمه در تمام طول سال جریان دارد.

نمک های کوه نمکدان از بهترین نوع نمک سر سفره شناخته شده است و در ترکیب آن عناصر دیگری همچون منیزیم وجود دارد كه به همین دلیل می‌تواند به عنوان نمک طبی به ویژه برای مصرف ورزشکاران حرفه‌ای به صورت کپسول مصرف شود.

نظیر غار نمکدان جزیره قشم در کم‌تر نقطه‌ای از ایران دیده شده است و تحقیقاتی که اخیرا بر روی فضای داخلی نمکدان انجام شده است، حاکی از قابلیت ویژه آن است.
باقی ماندن و تنفس در داخل غار نمکدان قشم می تواند به بهبود بیماران مبتلا به آسم و ناراحتی‌های تنفسی کمک کند.

در مطالعات و تحقيقات كنوني علاوه بر كاوش‌هاي اشاره شده، بررسي‌هايي در رابطه با تعيين سن غار با استفاده از روش‌هاي ايزوتوپي و هم‌چنين بررسي‌هايي در رابطه با نرخ بالا آمدن گنبد نمكي نمكدان قشم با استفاده از روشهاي مختلف از جمله ايزوتوپ كربن 14در دست انجام مي‌باشد.

به طور حتم ارزش دیدن مسیر غار نمکدان و محیط اطراف آن همراه با تسهیلات جهانگردی لازم به حدی است، که بخش اعظم نیاز ایرانیان و خارجیان شیفته به دیدار از مناطق دیدنی منحصر به فرد کره زمین را برآورده می‌نماید.
فرصت را از دست ندهيد!

منابع:

http://www.qeshm.ir
http://www.shamimnet.com
http://fa.wikipedia.org
http://www.iran-newspaper.com