سازمان علمي فرهنگي يونسكو، ژئوپارك را يك محدوده معين جغرافيايي تعريف ميكند كه شامل چند پديده خاص و زيباي زمينشناسي است. در اين محدوده ممكن است علاوه بر جاذبههاي زمينشناسي تعدادي جاذبههاي طبيعي، فرهنگي، هنري و تاريخي هم وجود داشته باشد.
"شناسايي ژئوپاركها و پديده زمينشناسي، معرفي و تبليغ آن براي بازديد، بدون در نظر گرفتن ملاحظات ژئوتوريسم و تمهيدات حفاظتي و آگاه سازي عمومي ميتواند زيانهاي جدي و غيرقابل جبراني را به آن پديده وارد كند. عدم توجه به موضوع حفاظت و نگهداري از پديدههاي زمينشناسي در كشف و استخراج معادن، ايجاد بندرگاهها، راهها و جادههاي مواصلاتي، انتقال انرژي از طريق حفر كانال، لولههاي نفت، گاز، آب و نصب دكلهاي برق و مخابرات، بستن سد و بند و تغيير مسير رودخانهها باعث نابودي ژئوپاركها و تخريب جاذبههاي زمين ميشود كه براي پيدايش و شكلگيري آن ميليونها سال وقت صرف شده است."
ژئوپاركها برخلاف آنچه كه بيشتر زمين شناسان ميپندارند كه بايد يك منطقه با پيچيدگي هاي زمين شناسي باشد، برعكس مناطقي هستند كه از نظر زمين شناسي اغلب ساده هستند و يا در وسعتهاي زياد تنوع زيادي ندارند و اغلب از نظر ديداري چشم نواز هستند. مثالهايي از اين نوع پديده ها را ميتوان مشابه آنچه كه در منطقه قشم بعنوان يك پديده فرسايشي و يا درياچه نمك قم كه يك پديده زمين شناسي است مثال زد. علت اين ويژگي در اين است كه بطور غالب آن پديده ساده و ارائه اطلاعات درباره آن به بيينده آسان باشد.
اهميت ژئوپاركها در ايران و جهان: ثبت محدوده هايي مشخص با عنوان ژئوپارك در دنيا سالهاست كه رواج دارد و تاكنون سي وسه ژئوپارك در دنيا به ثبت يونسكو رسيده است ولي در ايران، اين رشته از صنعت گردشگري ناشناخته باقي مانده است و برگزاري تورهاي سازمان يافته تخصصي اكوتوريستي كه توسط دفاتر خدمات مسافرتي و جهانگردي برگزار ميشود كمتر از انگشتان دست ميباشد. در حال حاضر چين اولين كشور آسيايي است كه دوازده ژئوپارك دارد و اروپا نيز بيست و چهار ژئوپارك دارد. همچنين تعداد سيزده ژئوپارك نيز در دومين كنفرانس بين المللي ژئوپاركها در بلفاست در ايرلند شمالي مورد تاييد قرار گرفته است كه ژئوپارك جزيره قشم اولين ژئوپارك ايران و خاورميانه و دومين كشور آسيايي است.
عدم استفاده صحيح از جاذبه هاي طبيعي، تاريخي و زمين شناسي در ايران و همينطور برگزاري برنامه هاي متعدد سفر توسط دفاتر خدمات مسافرتي به اين مناطق باعث افزايش سرعت تخريب آنها مي شود. اين اتفاق زماني شدت بيشتري ميگيرد كه جاذبه هاي طبيعي و زمين شناسي در نزديكي كلان شهرهايي مانند تهران واقع شده باشد و دسترسي به آنها ساده و ديدار از آنها براي مردم به منظور تفريح به صورت يك عادت در آمده باشد. چنين وضعيتي نه تنها منابع و درآمدي را نصيب كشور و جوامع محلي همجوار اين آثار و پديدهها نخواهد كرد بلكه مزاحمتهاي اجتماعي، آلودگي صوتي، ترافيك، افزايش زبالهها و پسماندها را براي جامعه ميزبان به ويژه شهركها و روستاهاي اطراف به وجود خواهد آورد. آنگاه به جاي اينكه جامعه ميزبان و ساكنين محلي به داشتن چنين پديدههايي افتخار كنند از همجواري با آن احساس خستگي و نارضايتي كرده كه عامل بسيار خطرناكي براي از بين رفتن و نابودي اين آثار و پديدها است.
"با توجه به اين شرايط ضروريست تا كليه ميراث زمين شناسي كه قابليت جذب گردشگر داخلي و بينالمللي را دارند در وهله اول توسط سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري و سازمان حفاظت محيط زيست در فهرست ميراث آثار طبيعي ملي ثبت و حفاظت و در مرحله دوم جهت ثبت در فهرست ميراث جهاني يونسكو به دبيرخانه آن سازمان پيشنهاد گردد."قطعاً ثبت پديدههاي زمين شناسي در فهرست ميراث جهاني نيازمند تدوين برنامه جامع حفاظتي، ساماندهي، بهرهبرداري، نظارت و ارايه طرحهاي مدون در چهارچوب ملاحظات زيست محيطي و در راستاي توسعه پايدار خواهد بود كه بتواند توجيه لازم و كافي را براي دفاع در مجمع عمومي داشته باشد. بدون شك ثبت اين آثار در فهرست ميراث جهاني علاوه بر ارتقاء جايگاه ايران در صنعت گردشگري و ميراث طبيعي جهان، نقش قابل توجهي در معرفي جاذبههاي منحصر به فرد ايران در بازارهاي بينالمللي گردشگري به منظور جذب گردشگر بيشتر و كاهش تهديدها و تعرضات خارجي خواهد داشت."
